Mijn jazz-voorbeelden met toelichting
 
Bij jazz gaat het vooral om ritme, melodie en soms zang.
Tijdgeest

Jazz is nauw verbonden met de tijdgeest. Je kunt er die ook aan afhoren. Daarom is een verdere indeling naar periode wel zinvol:

  • tot de jaren 30: Classic Jazz;
  • tot midden jaren 40: Swing;
  • tot eind jaren 50: Bebop;
  • tot eind jaren 60: Freejazz;
  • tot begin jaren 90: Crossovers;
  • tot heden: Zwarte muziek.

In elke periode probeert men in de jazz nieuwe invalshoeken uit maar in het algemeen geldt dat jazzmusici naar hartelust putten uit het verleden en er doorlopend nieuwe elementen aan toevoegen. Dat is altijd uitproberen (experimenteren): soms bevalt het resultaat goed genoeg om er een tijdje mee door te gaan. Maar iedere jazzmusicus ontwikkelt een wil tot vernieuwen / veranderen. Dat kan dus ook betekenen dat men vol overtuiging teruggrijpt op het verleden en kenmerken daarvan weer herintroduceert in de stukken van dat moment.

 

  

Luister en abonneer je hier op mijn Spotify-playlist »

 
Sterren

Ik hanteer voor snelle herkenning een waardering van 1* tot 5*:

  • 1*: valt (erg) tegen;
  • 2*: matig, niet opvallend;
  • 3*: goede muziek, goed uitgevoerd;
  • 4*: opvallend, onderscheidend;
  • 5*: muziek, musici en uitvoering zijn top, tijdloos
    
Opgenomen in 1998, 5*
Patricia Barber: Modern cool

m.m.v.: Patricia Barber (p+z+arr+comp), Michael Arnopol (b), John McLean (el.g), Mark Walker (dr+perc), Dave Douglas (tr), Jim Anderson (engineer), en vele anderen

  • popjazzbluesklassiekworldambient, geef het een naam
  • prima tekstbehandeling
  • goed ingespeelde musici
  • mooi ingepaste soli van Dave Douglas (gastsolist)
  • prachtig koor bij een gedicht van E.E. Cummings
  • prachtige en sfeervolle opname

De totale presentatie van deze muziek is wat op afstand, cool in de oude betekenis van het woord. Maar het is geen cool jazz, omdat Patricia veel andere invloeden in haar muziek verwerkt. Gesoigneerd maar geen maniertje. Die sound zit in al haar platen.

Dit is dus echte en warme muziek die van binnenuit komt, zelfs kunstzinnig is, terwijl het bij eerste beluistering toch over 'gewone' liedjes lijkt te gaan die een beetje ongewoon worden uitgevoerd. Dit is zo'n tijdloze plaat die je op de voorgrond en achtergrond kunt draaien, hard en zacht, met of zonder muziekliefhebbers, en die nooit verveelt.

Persoonlijke noot

Dit is een van de platen die terecht werd aanbevolen in DownBeat, een Amerikaans jazzmagazine. Maar veel muziekbladen en -journalisten promoten de muziek waarvoor ze betaald krijgen. Zelfs bij radiouitzendingen is de relatie tussen presentator en de platenmaatschappij niet altijd transparant.

Klik hier voor mijn tips om hiervan zo weinig mogelijk nadeel te ondervinden

    
Opgenomen in 1961, 5*
Oliver Nelson: the Blues and the Abstract Truth

m.m.v.: Oliver Nelson (l+arr), Freddie Hubbard (tr), Eric Dolphy (as+bc), Bill Evans (p), Paul Chambers (b), Roy Haynes (dr), Rudy van Gelder (engineer)

  • prachtige ritmesectie
  • heldere arrangementen
  • topmusici die heel goed samenspelen
  • prachtige opname
  • uitstekende solo's
  • intense rust

In die tijd was freejazz sterk in opkomst en vrijwel alle bigbands waren al opgedoekt, maar deze plaat zette alle verworvenheden van de jazz weer opnieuw in de schijnwerper: een klein combo, tegelijkertijd zowel ouderwets als modern klinkend.

Persoonlijke noot
Eric Dolphy is als solist op altsax en basclarinet één van mijn alltime heroes; niet lang na deze opnamen overleed hij helaas al op jonge leeftijd aan de niet herkende gevolgen van suikerziekte. Zijn live uitvoering van de bekende compositie God bless the child op basclarinet solo is legendarisch; die uitvoering werd o.m. in 1961 opgenomen in The Five Spot Café in New York
    
Opgenomen van 1945-1959, 5*
Billie Holiday: The complete Billie Holiday on Verve
m.m.v.: alle topmusici uit die periode, producer Norman Granz
  • direct herkenbare stem
  • uitstekende dictie
  • zang direct vanuit en naar het hart
  • introvert
Een monument uit de jazzgeschiedenis: 256 opnamen, ruim 12 uur muziek, oorspronkelijk ruim 20 LP's.

Hulde voor Norman Granz dat hij Billie Holiday jarenlang zonder commerciële potentie de ruimte bleef geven om haar hoogstpersoonlijke vertolkingen te kunnen opnemen. Ze was voor alle musici een heldin; iedereen wilde met haar touren en opnemen. Granz was destijds ook haar impressario dus hij kende haar kwaliteiten uit de praktijk en wist wat ze betekende voor haar collegae. Zij was ook voor hen de primus inter pares, terwijl je die status totaal niet terughoort in haar muziek en zang, want ze gaf de intentie van de componist en de compositie altijd voorrang.

Het meest indringende voorbeeld van haar werkwijze is haar opname van de ballad Strange Fruit, dat ze in totaal 4 keer opnam tot ze op 44-jarige leeftijd overleed:

"black bodies swinging in the Southern breeze, strange fruit hanging from the poplar trees"

over de lynchpartijen tegen zwarten waar zij indertijd regelmatig getuige van was. Het is meer zingzeggen en zeker geen liedje; het is  compleet theater met wat noten en tekst dat ook nu nog als zeer beklemmend over komt. Ze verklankt de onrechtvaardigheid en dat is haar grote kracht.

Persoonlijke noot

Filosoof Prof. Michael Sandel attendeerde me weer op deze tijdloze opnames in zijn interview in de Volkskant van 26 april 2014. Daarin mocht hij zijn 10 beste culturele ervaringen op alle gebied toelichten. Het trof me met hoeveel toewijding en inzicht hij de opname van Billie Holiday toelichtte:

"Haar stem ligt niet gemakkelijk in het gehoor. Tegenwoordig zou ze elke talentenjacht verliezen. Maar aan die smartelijke stem, waarmee Holiday een soort eloquente zielsangst uitdrukte, kunnen moderne studioproducties bij lange na niet tippen".

Dit is dus de essentie van haar kunst.

 
Reactie

Je vragen, tips en aanbevelingen over muziek kun je tweeten via Meergenietenvan (zie homepage) maar ook per email aan mij doorgeven door hier te klikken op email naar Ton Vermeulen » en de email te verzenden.